Curtis TVD2000 Manuale Utente

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BALIKDAMI GÖLÜ MAKROFİT FLORASI (SİVRİHİSAR/ESKİŞEHİR) Aizhan BEİSHENBEKO

ixHARİTALAR DİZİNİ Harita 1.1 Ramsar Sulak Alanları...11 Harita 3.

xFAMİLYALAR DİZİNİ 1. AMARANTACEAE 2. ASTERACEAE 3. ALISMACEAE 4. APIACEAE 5. BUTOMACEAE 6. CHENOPODIACEAE 7. CONVOLVULACEAE 8. CYPER

xi31. SALICACEAE 32. TRAPACEAE 33. TYPHACEAE 34. HIPPIRIDACEAE 35. ZYGOPHYLLACEAE 

11. GİRİŞ Türkiye değişik iklim, topoğrafya toprak özellikleri ve 9000’ e yakın çiçekli bitki türüyle, dünyanın önemli flora bölgelerinden biridir

2Çalışma alanı (Balıkdamı Sulak Alanı) İran-Turan Bitki Coğrafyası Bölgesi’ne girmektedir. Balıkdamı Sulak Alanı sınırları içerisinde kalan kesimle

31.1.1 Durgun suların genel özellikleri İçsuların önemli bir bölümünü durgun sular oluşturur. Bunlara Lentik Sular da denir. Durgun suların en öne

4 LİTORAL ZON Şekil 1.1 Litoral zon (www.ephsfoleybiomes.pbworks.com

51.1.3 Sulak alan bitkileri Sucul bitkiler (Makrofitler) su bulunan alanlar ve su ile doymuş toprakta gelişen bitkilerdir. Bu bitkiler, su bulunan

6 Şekil 1.2 Yarı batık hidrofit; Juncus gerardi Loisel Kökleriyle Su Tabanına Tutunan Yaprakları Su Yüzeyinde Olan Makrofitler: Yaprakları ve üretk

7 Şekil 1.4 Suya batık hidrofit; Chara globularis var. globularis 1.1.4 Sucul bitkilerin ekolojik önemi Su bitkileri sulardaki besin ağının alt ba

iÖZET Yüksek Lisans Tezi BALIKDAMI GÖLÜ MAKROFİT FLORASI (ESKİŞEHİR/SİVRİHİSAR) Aizhan BEİSHENBEKOVA Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

86 metreden az, bazı ortak özelliklere sahip; doğal veya yapay, sürekli veya mevsimsel, suları durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu tüm su k

9Çizelge 1.1 Koruma altında bulunan A sınıfı sulak alanlar (devam) Sultansazlığı TKA*** YHKS 1988 1971 17.200 45.000 Tatlı-tuzlu göl sisteml

10Çizelge 1.1 Koruma altında bulunan A sınıfı sulak alanlar (devam)Göksu Deltası YHKS 1989 4.350 Lagünler, sığ tuz gölü, ender vejetasyon ört

11Başta balıklar ve su kuşları olmak üzere gerek ekolojik değeri, gerekse ticari değeri yüksek, zengin bitki ve hayvan çeşitliliği ile birçok türün

12Sözleşmeye göre sulak alanlar; " alçak gelgitte derinliği altı metreyi aşmayan deniz suyu alanlarını da kapsamak üzere, doğal ya da yapay, sü

13Tür ve Ekolojik Topluluklarına Dayanan Kriterler. Kriter 2: Eğer bir alan hassas, tehlikeye düşebilir veya tehlike altındaki türler veya tehdit a

14Kriter 8: Eğer bir alan balıklar için önemli beslenme kaynağı, yumurtlama alanı, yavru balıkların barınma alanı, ve/veya balık stoklarına giden gö

152. KAYNAK ÖZETLERİ Balıkdamı florası önce farklı araştırmacılar tarafından çalışılmıştır. Mısırdalı (1993), “Balıkdamı'ndaki Çevresel Denge

16tespit edilmiştir. Bitki coğrafyası elemanlarının dağılımı, İran-Turan 47 (%18,8), Avrupa-Sibirya 27 (%10,8), Akdeniz 23 (%9,2) ve diğer bölgeler

173. MATERYAL VE YÖNTEM Araştırma materyalleri bölgeden 2010-2012 yılları arasında değişik vejetasyon dönemlerinde (çiçeklenme, meyvelenme, tohumla

iiABSTRACT Master Thesis MACROPHITIC FLORA OF BALIKDAMI LAKE (SIVRIHISAR/ESKISHEHIR) Aizhan BEİSHENBEKOVA Ankara University Graduate School of N

18 a: Tür numarsı, tür adı ve yazar adı, Floradaki cilt ve sayfa numarası b: Araştırma alanındaki yayılışları 1-Araştırma alanının hangi bölgesin

19 Harita 3.1 Davis (1965)’in Grid Sistemi Haritası (● Araştırma alanı)

204. ARAŞTIRMA ALANININ TANIMI 4.1. Coğrafi Konumu Eskişehir ili İç Anadolu Bölgesi’nin kuzeybatısında 29o 32o doğu boylamları ile 39o 40o kuzey

21Balıkdamı önemli bir sulak alan ve çok sayıda bitki, balık, kuş türlerine de bulunmaktadır. Bir bölgenin kuş cenneti olması, göçmen kuşların durak

22 Harita 4.2 Eskişehir ili haritası ve iller arası sınırı (Anonim 2008) 4.2 Jeolojik Yapısı Eskişehir ve yakın çevresinde birbiri üzerine küçük

23Bölgede geniş bir alanı kaplayan birim tabanda ince taneli sıkı, gevşek jipslerle başlamaktadır. Üste doğru yeşil-beyaz renkli kille, kumtaşı-çamu

24 Harita 4.3 Alanın Jeolojik Yapısı (Anonim 2008) 4.3 Toprak Özellikleri Toprak, çok ince tabakadan oluşan üç metreden fazla derinlikte olan,

25Alüvyal topraklar Akarsular tarafından askıda taşınarak depolanmış, genellikle yeni tortul depozitler üzerindeki topraklardır. Alüvyal topraklar,

26ve sulak yerlerde yetişen bitkilerden oluşur. Topografyaları düz ve çukur, taban suyu yüksek ve alt katmanları yaştır. Taban suyundaki alçalıp yük

27Kireçsiz kahverengi orman toprakları A horizonu iyi oluşmuştur ve gözenekli bir yapısı vardır. (B) horizonu zayıf oluşmuştur. Kahverengi veya ko

iii TEŞEKKÜR Çalışma konusunun seçilmesinde ve araştırma sonuçlanıncaya kadar geçen

285. ARAŞTIRMA ALANIN İKLİMİ 5.1 Genel İklim Durumu İklim, dünyanın herhangi bir noktasındaki atmosfer olaylarının ortalamasını belirleyen meteoro

29Sivrihisar ili rasat istasyonu 891 m yükseklikte, 39 57’ kuzey enlem ve 32 53’ doğu boylamları, Polatlı istasyonu 886 m. yükseklikte olup 32° 16

30 Çizelge 5.1 Sivrihisar iline ait sıcaklık değerleri (⁰C) Uzun yıllar değerleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 T.m Ortalama yüksek sıca

31 Çizelge 5.3 Emirdağ iline ait sıcaklık değerleri (⁰C) Yzun yıllar değerleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 T.m Ortalama yü

32Çizelge 5.1’e göre Sivrihisar’da ortalama yıllık sıcaklık 11,3⁰C’ dir. Ortalama yüksek sıcaklıklar 29,0⁰C ile Temmuz ve 28,8⁰C ile Ağustos ayların

33yağışın yıllık önemini göz önüne alarak iklim sınıflandırması yapmışlardır. Bu sınıflandırma aşağıda belirtilmiştir. Yıllık yağışın; 120 mm’ den

34 Çizelge 5.5 Ortalama yağış miktarları İstasyon Aylar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Yıllık Toplam Sivrihisar Uzun yıllar 38

35Emirdağ ili rasat istasyonuna göre en fazla yağış 46,6 mm ile Mayıs ayı, 45,0 mm ile Nisan ayında görülmektedir, yağışın en az olduğu aylar ise 16

365.4 Bağıl Nem Mevcut su buharı ile doyma miktarı arasındaki farktır; buna doyma açığı da denir ve % olarak gösterilir. Bağıl nem sıcaklıkla birli

37 Kurak devreyi tespit etmek için Emberger aşağıdaki formülü önermiştir; PE Yaz yağışı ortalaması S =

iv İÇİNDEKİLER

38M – m: Karasallığı dolayısıyla evatranspirasyonu gösteren yıllık sıcaklık farkı M + m / 2: Kuraklık ⁰ C : + 273 Verilen ⁰C ile kullanılmak istendi

39m’ nin 0⁰C ‘ den düşük değerlerinde, -3⁰C ‘den küçük olan yerler Akdeniz dağ ve yüksek dağ iklimlerine karşılıktır. Emberger ‘in formülü; Sivrihi

40 Çizelge 5.8 Sivrihisar, Polatlı ve Elmadağ istasyonlarının iklimsel analizi İstasyon P (mm) PE (mm)M (⁰C) M (⁰C)S (PE/M)Q İklim

41 Şekil 5.1 Sivrihisar ili Ombro-Termik diyagramı Şekil 5.2 Polatlı ili Ombro-Termik diyagramı

42 Şekil 5.3 Emirdağ ili Ombro-Termik diyagramı Sivrihisar, Polatlı ve Emirdağ istasyonlarında, Haziran-Ekim aylarında kuraklık görülmektedir. İk

436. SULAK ALANI TEHDİT EDEN BAŞLICA ÇEVRE SORUNLARI 6.1 Tarımsal Kaynaklı Kirlilik Göl çevresinde son zamanlarda giderek artan oranda tarımsal f

446.2 Otlatma Baskısı Otlatma baskısı floristik çeşitlilik üzerindeki en aktif ve etkili biyotik baskıdır. Otlatma baskısı doğal bitki örtüsünün değ

456.3 Tarıma Açma Göl kıyısındaki sulak habitatları su seviyesi kasıtlı düşürülerek tarıma açılmaktadır. Şekil 6.3 Sulama amaçlı su alımı 6.4 Habit

467. BULGULAR RANUNCULACEAE 1.Ranunculus L. 1.Ranunculus trichophyllus Chaix. ( Düğün çiçeği) B3. Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı g

47 4.Arabidopsis Heynh. 4.Arobidopsis thaliana (L)Heynh. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kıyısı,17.06.20

v6.1 Tarımsal Kaynaklı Kirlilik………………………………………………..……...43 6.2 Otlatma Baskısı……………………………………………………………...…….44 6.3 Tarıma Açma……………………………………………………………

48B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 12.06.2011. A.Beishenbekova 1027. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü,

49FRANKENIACEAE 11.Frankenia L. 11.Frankenia hirsuta L. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 12.

50FABACEAE 14.Trifolium L. 14.Trifolium fragiferum L var. fragiferum (Üçgül) B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdam

51ROSACEAE 18.Potentilla L. 18.Potentilla reptans L. ( Beşparmak otu) B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü,

52HIPPURIDACEAE 20.Hippuris L. 22.Hipperus vulgaris L. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 13

53B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, su içi, 17.06.2012. A.Beishenbekova 1074 24.Falcaria Fabr. 26.Falcaria falc

54B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 02.10.2011. A.Beishenbekova 1034 27.Scorzonera L. 30.Sko

55PRIMUDACEAE 30.Glaux L. 33.Glaux maritima L. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 13.05.2012.

56A.Beishenbekova 1029. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, su içi, 17.06.2012. A.Beishenbekova 1067. 37.Veronic

57 41.Mentha suaveolens Ehrh. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, kıyı, 13.05.2012. A.Beishenbekova 1040. PLANTAGINACE

vi SİMGELER DİZİNİ IUCN International Union for Concerning Nature and Nat

58RUBIACEAE 38.Galium L. 45.Galium verum L. ( Sarı yoğurt otu) B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl ke

59POTOMOGONACEAE 41. Potomogeton L. 48.Potomogeton pectunatus L. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, su içi,

60JUNCACEAE 44.Juncus L. 52.Juncus gerardi Loisel. (Tuzcul kasırotu) B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl

61 46.Bolboschoenus Ascherson ex Palla. 55.Bolboschoenus maritimus (L.) Palla var. maritimus (L.) Palla (Deniz sandalye sazı) B3.E

62 59.Carex riparia Curtis. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, göl kenarı, 17.06.2012. A.Beishenbekova 1064. 6

63 52.Festuca L 64.Festuca valesiaca Schleicher ex Gaudin. B3.Eskişehir. Sivrihisar. Balıkdamı gölü, Balıkdamı gölü, su içi, 13.05.201

648. TARTIŞMA VE SONUÇ Çalışma alanının florasını tespit etmek amacıyla 27 Nisan 2011 ve 17 Haziran 2012 tarihleri arasında gerçekleştirilen arazi

65 Şekil 8.1 Familya spektrumu Yurdumuzda sulak alanların floristik yapısına dair çok sayıda araştırma olmasına rağmen makrofitik flora çalışmaları

66Çizelge 8.2 Daha önce yapılmış olan çalışma ile alanın karşılaştırılması FAMİLYA Manyas Kuş Cenneti Milli Park Sahası (Ulucutsoy 2004) Balıkdamı

67 Şekil 8.2 Cinslerin dağılım spektrumu Toplanan bitkilerin fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı incelendiğinde 12 türle Avrupa-Sibirya kökenli tü

vii ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1.1 Littoral zon ……………………………………………………..…………….4 Şekil 1.2 Yarı bat

68 Şekil 8.3 Fitocoğrafik bölge spektrumu Çalışma bölgesinden toplanmış olan bitkilerin 3 tanesi endemiktir. Buna göre araştırma bölgesinin endemiz

69KAYNAKLAR Acreman M.C. and Hollis, G.E. 1996. Woter Management and Wetlands in Sub Saheran Africa. IUCN, Gland, Switzerla

70Davis, P. H. Mill, R.R. Tan, Kit. 1988. "Flora of Turkey and the East Ecqean Islands". Vol. X, Edinburgh Univ. Press. U

71RAMSAR, 2001. Wetland Values and Functions. Seçmen,Ö. Leblebici, E. 1997. Türkiye Sulak Alan Bitkileri ve Bitki Örtüsü. Ege Üniv. Fen Fak. Yay

72 EKLER EK.1 Çalışma Alanından Toplanan Bazı Bitkilerin Görüntüleri EK.2 Çalışma Alanından Görüntüler

73EK 1 Çalışma Alanından Toplanan Bazı Bitkilerin Görüntüler 

74Salicornia prostrata Pall. Hipperus vulgaris L. Apium nodiflorum (L.) Lag

75Utricularia vulgaris L. (www.news.softpedia.com) Glaux maritima L. Butomus umbellatus L.

76Typha latifolia L. Juncus gerardi L. subsp. gerardi Bolboschoenus maritimus (L.) Palla var. maritimus (L.) Palla

77Eleocharis palustris (L) Roemer & Schulres. (www. swbiodiversity. org) Iris pseoudocorus L. 

viii ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 1.1 Koruma Altında Bulunan A sınıfı Sulak Alanlar………………………...

78EK 2 Çalışma Alanından Görüntüler Balıkdamı Gölü. 02.10.2011

79 Balıkdamı Gölü 12.06.2011

80 Balıkdamı Gölü 27.04.2011

81 Balıkdamı Gölü 27.04.2011

82 ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı : Aizhan BEİSHENBEKOVA Doğum Yeri : Kırgızistan Doğum Tarih